5 augustus 2025 – Volgens mij heb jij geen idee waar ik het over heb, klopt dat?

Blog over #kalibratie #afstemming #coördinatie #verwachting #synchronisatie #resonantie en elkaar begrijpen om een stap verder te komen.

Afstemming met een gesprekspartner is voor mij het essentiële startpunt van communicatie. Waar twee of meer mensen praten, en hopelijk ook luisteren, is begrip geen vast gegeven.

Hoe goed begrijp jij eigenlijk wat je bedoelt? En hoe komt dat over bij een ander?

Natuurlijk is het belangrijk dat je zélf begrijpt wat je wilt overbrengen. Toch gaat dat vaker mis dan je denkt. Mijn houvast is nieuwsgierigheid: vragen stellen, doorvragen en checken. Net zo lang tot ik begrijp wat de ander bedoelt.

In dat proces wil ik vermijden om ‘te bijdehand’ over te komen. Ook al weet je meer, of zelfs meer dan nodig is, te veel laten merken wat je allemaal weet, kan juist afstand scheppen. Het kan intimiderend zijn, vooral in vakinhoudelijke werkgesprekken of als er (on)duidelijke hiërarchie meespeelt. Dan loop je het risico om waardevolle signalen of mogelijkheden te missen. Met alle gevolgen van dien.

Het is prettig om te weten dat je voorafgaand aan elk gesprek akkoord gaat dat je niet weet wat je nog niet begrijpt, en dat de ander een heel ander uitgangspunt of visie kan hebben.

Habilitas

Kennis schept afstand. Ervaring en begrip kunnen dat nog eens versterken. Want wie herkent nu precies wat jij hebt gedaan, wat je weet, wat je begrijpt? Dat vraagt om voorstellingsvermogen, met name van degene die oordeelt of toetst.

Herkenning van ervaring kan een eerste stap zijn naar vakmanschap. Laten we daar eens mee beginnen.

Het Latijnse woord ‘habilitas’ betekent bekwaamheid, vaardigheid of aangeleerde geschiktheid, en komt van ‘habilis’: geschikt, behendig. Gecombineerd met geduld, empathie, doorzettingsvermogen, en misschien wat talent of achtergrond, vormt het een solide basis om een vak of hobby stap voor stap onder de knie te krijgen.

Maar echt vakmanschap vraagt méér dan vaardigheid alleen. Je moet je kunnen verplaatsen in anderen: in de klant, de leerling, de patiënt, je collega of opdrachtgever. Het vermogen om je iets voor te stellen wat je niet direct ziet of ervaart, is voor mij de kern van voorstellingsvermogen.

Dit startpunt tot begrip zou je empathie of omgevingsbewustheid kunnen noemen en begint met aandacht geven en ontvangen (gastvrijheid), luisteren en doorvragen. Kortom, een prettig gesprek voeren. Voorstellingsvermogen heeft ook een ethische kant. Het vraagt om het loslaten van je vanzelfsprekendheden, en betekent ruimte maken voor de ander, zonder jezelf te verliezen. En misschien ook: iets niet weten, en dat durven toegeven.

Dit is een basis voor wederzijds vertrouwen. Uitwisseling van kennis, begrip en ervaring, onzekerheden en angsten, en alle vragen die je elkaar wilt stellen, kunnen nu aan bod komen. Een gevoeligheid in dit proces is omgaan met je ego en het ego van een ander. Daarover kan ik niet veel meer zeggen dan dat je dit met vrienden, familie en bekenden kunt oefenen en afstemmen.

Absolute deal-breakers zijn jaloersheid en afgunst, die elk moment onaangekondigd om de hoek kunnen kijken. Intelligentie en (sociale) gespreksvaardigheid kunnen ook in de weg zitten. Maar zijn nog enigszins beheersbaar en te sturen.

Angst voor intelligentie

Begrijpen voldoet niet aan de wet van Moore, die voorspelt dat technologische vooruitgang elke twee jaar verdubbelt. Denk aan rekenkracht van computers en innovatie van AI. Begrip verdubbelt niet. Kennis en begrip worden verworven door verklaringen te formuleren en vervolgens te toetsen aan de werkelijkheid. Bij AI, en de angst dat robots en technologie de wereld overnemen, zullen algoritmes steeds sneller gaan werken. Dat is geen intelligentie…

Alle data van de wereld is begrensd, bijvoorbeeld door wat er nu is. Kennis is oneindig. Een computer die alles kan wat op dit moment mogelijk is, kan van ‘de wereld’ een puinhoop maken doordat ‘hij’ de meest simpele dingen verkeerd begrijpt. Net zoals de eerste mensen aan cholera stierven terwijl ze rond het vuur zaten waarmee ze hun drinkwater konden koken om de ziekte te voorkomen, kan een moderne mens vanwege gebrek aan kennis en begrip elementaire zaken over het hoofd zien.

De kans is altijd aanwezig dat een gesprekspartner zoals een vakkundige collega, een slimme kennis of zelfs een bijdehante stagiaire of student een toevoeging kan zijn aan je voorstellingsvermogen. Bedenk dat het onderscheid tussen een natuurramp en een ramp die het gevolg is van onwetendheid heel klein is. Zolang je dit kunt voorstellen en serieus neemt, geloof ik in jouw intelligentie. Zo niet, dan kan er aardig wat onbenut potentieel aanwezig zijn…

Nog even over intelligentie en AI. Het is een denkfout om intelligentie te verwarren met motivatie, overtuigingen met verlangens, gevolgtrekkingen met doelen, en denken met willen. Intelligentie is het vermogen om nieuwe middelen en methodes te gebruiken om een doel te bereiken. De doelen zelf hebben niets met intelligentie te maken.

Intelligentie is geen wondermiddel en een systeem is in feite een genie met een begrenzing omdat het problemen waarvoor het niet ontworpen is ook niet kan oplossen. Wat het wel kan, is waar het voor gemaakt is. Voor wie dat begrijpt, kan een systeem een stap zijn naar een volgend niveau. Zo kan het in een gesprek, zoals ik eerder beschreef, ook gaan.

Met dank aan Steven Pinker en de passages uit zijn boek Enlightement Now! uit 2018. Ik ga weer op eigen kracht verder.

Aanleiding om te schrijven over voorstellingsvermogen

Het fijne van schrijven vind ik dat ik bepaal waar het over gaat en hoe lang. Een blog als deze start met een vaag idee, vervolgens wat krabbels hier en daar en daarna een tijdslot in mijn agenda. Dat was eergisteren…

Wat me daarna overkomt, heb ik niet in de hand. Wil ik ook niet. Voornemens verdampen als sneeuw voor de zon als een artikel eenmaal een richting op gaat.

De aanleiding om over voorstellingsvermogen te schrijven, kan ik nog wel boven water toveren. Ik vind het pijnlijk om te constateren dat recruiters, HR- en PZ-medewerkers en met name de jongeren (40-minners) zich geen voorstelling kunnen maken van mijn ervaring, kennis en kunde, als ik probeer aan te sluiten op een rol, functie of organisatie. Ik verwacht dat generatiegenoten vergelijkbare ervaringen hebben…

Wie is geboren na het tijdperk voordat internet gemeengoed werd, begrijpt niet goed wie er toen werkte en ermee te maken had. Veel functies en beroepen werden voor die periode, midden jaren 90, niet of heel anders uitgevoerd. De verandering van werken en communiceren ging razendsnel en binnen enkele jaren mailde, chatte en whatsappte men alsof het nooit anders ging. Maar het ging anders. Heel anders.

Beroepen die inmiddels staan en vallen vanwege digitale technieken, online communicatie en waanzinnige technologie maakte toen stormachtige ontwikkelingen mee. Ik kan me voorstellen (sic) dat jongere generaties daar niet eens bij stilstaan. Om een idee te geven: ik kan geen branche bedenken die niet geraakt is door de innovaties van de afgelopen dertig jaar.

Verschillen van inzicht, Babylonische spraakverwarringen en zelfs een ander begrip van woorden kunnen tot verwarring leiden. Niet bij degenen die denken dat ze weten waar het over gaat. Wel bij degenen die weten dat er een kink in de kabel is, bijvoorbeeld tijdens een gesprek of een mailwisseling.

Misschien goed om daar af en toe bij stil te staan.

Beeld: Ai natuurlijk…