12 juni 2026 – “Kijk, hij heeft gekakt”, zeg ik tegen de vader die met zijn zoontje verder het park inloopt en zijn hond aan de riem voorttrekt.
“Ja, ik zag het,” zegt de vader tegen ons, terwijl wij vóór het werk nog even genieten van een korte wandeling.
Fatsoen. Ik kan er uren over doorgaan. Het ontbreekt in de Nederlandse cultuur. Of wat daar van over is. Ergens midden jaren 80 viel het me ineens op hoe ongelofelijk lomp men in dit land is. Een trend die nog steeds flink doorzet.
Het interesseert best veel Nederlanders niet zo of ze de keutels van hun kakkende honden wel of niet opruimen. Het boeit ze niet dat ze daarmee geen rekening houden met anderen, een smet achterlaten in de publieke ruimte en alledaagse omgangsvormen aan hun laars lappen.
De lijst van ongelikte-beren-gedrag lijkt even oneindig als alledaags:
- afval naast een prullenbak zetten of ernaast gooien
- luid telefoneren in trein, bus of wachtkamer, liefst op de speaker
- muziek afspelen zonder koptelefoon
- deuren laten dichtvallen terwijl iemand vlak achter je loopt
- niet groeten of bedanken wanneer dat gepast is
- een winkelgang blokkeren of eindeloos treuzelen met een winkelwagen
- op de stoep stilstaan zonder ruimte voor anderen te laten
- niet wachten tot mensen zijn uitgestapt voordat je zelf instapt
- op meerdere stoelen zitten of bagage op een zitplaats leggen
- een parkeerplaats bezet houden met een voertuig dat er niet hoort
- hondenpoep niet opruimen
- door rood licht rijden
- sigarettenpeuken op straat gooien
- in een rij aansluiten via een bekende vooraan
- vergaderingen of afspraken structureel te laat beginnen
- steeds door anderen heen praten
- in het verkeer geen richting aangeven
- voortdurend op je telefoon kijken tijdens een gesprek
- geen gehoor geven aan verzoeken om zachter te praten
- tegen het verkeer in rijden
- ongevraagd andermans spullen gebruiken
- een lift binnenstormen voordat anderen eruit zijn
- met een fiets of scooter door een voetgangersgebied rijden
- een invalideparkeerplaats gebruiken zonder noodzaak
- geen plaats maken voor ouderen, zwangeren of mensen met een beperking
- opzettelijk langzaam rijden op de linker rijstrook
- geen ruimte geven bij het invoegen
- winkelpersoneel, zorgmedewerkers of dienstverleners onheus bejegenen
- online schelden of intimideren onder het mom van anonimiteit
- videobellen in de trein alsof iedereen deelnemer is aan het gesprek
- een terras behandelen als verlengstuk van de woonkamer
- overal foto’s van maken zonder rekening te houden met anderen
- appen tijdens het autorijden op de middenbaan
- een groep vormen midden in een doorgang
- een pakketbezorger negeren terwijl die zichtbaar moeite doet
- elke regel beschouwen als iets voor andere mensen
- bochten afsnijden en daarbij de andere weghelft gebruiken
- publieke ruimte gebruiken alsof het privébezit is
Je hebt vast aanvullingen.
Italië
De kern van onfatsoen lijkt mij het negeren van de aanwezigheid, de belangen of het welbehagen van anderen. Nu is Nederland niet uniek als het aankomt op lomp gedrag. Niet uniek, maar wel koploper qua horken dichtheid en ik kan het niet meer aan. Dat een enkeling het keer op keer voor anderen kan verpesten is mij een doorn in het oog. Inmiddels is die enkeling een groep die qua aantallen richting De Massa schuift. En dit baart mij zorgen. Wat doe ik hier nog?
In Italië vond ik een cultuur waar fatsoen een structureel onderdeel is. Een fundament zelfs. Aandacht voor wat er gebeurt is daar geen eigenschap maar een reflex. Die vorm van omgevingsbewustheid uit zich in een lager tempo, een fijn ritme en liefde voor eigenlijk alles wat er is en komen gaat.
Dat zie je als je het doorhebt. Ik voelde het toen ik zeker wist: hier wil ik zijn en het liefst blijven. In 1996 was dat, tijdens een vakantie in Umbrië.
De wederkerigheid van aandacht
Waar ik waarde aan hecht, valt samen met een stukje essentie van de Italiaanse cultuur:
- Aandachtig zijn
- Oog hebben voor details
- Goed kijken wat er om je heen gebeurt
- Werkelijk aanwezig zijn
- Aandacht schenken en actief aandacht geven
- De kunst van het opmerken
Uitgever, storyteller en fotograaf Ted Gushue verwoordde het fraai in deze clip op Instagram.
Paying attention, noemt hij het. Ik meng zijn verhaal met mijn eigen invulling, want hij zegt hier wat ik ook vind.
Ted groeide op buiten Italië, en vond er zijn thuishaven. Hij zegt: “Het is bijna onmogelijk om niet verliefd te worden op Italië. Italianen maken het ons ook wel erg makkelijk en verleiden ons met heerlijke en schitterende zaken als film, kookkunsten, architectuur, kunst en de warme omhelzing van de Italianen zelf, waar ook ter wereld.”
Alles wat de moeite waard is om na te streven, heeft lagen en rituelen die tijd en moeite kosten om te onthullen en te begrijpen. Het kostte Ted bijna tien jaar om de Italiaanse taal te spreken, en hij struikelt nog regelmatig over zijn woorden. De Italianen zijn vriendelijk genoeg om net te doen of ze het niet merken. Dat herken ik wel.
Ted: “Taal is maar een klein onderdeel. De echte uitdaging zit ‘m in het aanvoelen van het ritme. Wanneer je weet wanneer je aan de bar kunt bestellen bij de barista, en hoe. Wanneer je knikt, stil blijft of iets zegt. Hoe je met die ‘Casual Elegance’ – Sprezzatura* – je dag doorkomt geeft een bepaald soort rust.”
“In Italië groet het personeel van jouw café van keuze je alsof je er dagelijks komt. In op de een of andere manier is dit ook zo. Je zegt ‘Buongiorno‘ niet als verplichting, maar uit dankbaarheid, als een kleine daad van herkenning, omdat we hier allemaal rondlopen op hetzelfde wereldtoneel. Of je nu achter de bar staat of aan een tafeltje zit. We bewegen ons allemaal in hetzelfde onzichtbare ritme. Het tempo van deze plaats en tijd.”
“Het is een troostrijke gedachte dat deze choreografie, mits goed uitgevoerd, een collectieve daad is van elegantie. In Italië leven gaat niet over wat het produceert. Het gaat niet over dingen. Het gaat over omgaan met leven en al haar tegenstellingen.”
“In Italië weet men tegenstellingen met een soort van gemak te verenigen waar dat elders onmogelijk lijkt. Een bord pasta in een café en een maaltijd bij een Michelin restaurant zijn hier hoofdstukken in hetzelfde verhaal. En iedereen mag meedoen, mits je de regels respecteert en bij voorkeur nastreeft.”
“Men lijkt hier gedreven door hetzelfde streven: het plezier om dingen goed te doen en de bescheidenheid om schoonheid op haar eigen moment te laten verschijnen. In deze manier van leven schuilt een democratische elegantie. Italianen begrijpen dat verfijning en eenvoud geen tegenpolen zijn. Ze kunnen onberispelijk gekleed zijn en toch de vuilnis buitenzetten, of zonder enige ironie staand aan de bar van een benzinestation een broodje eten. Het hoort allemaal bij dezelfde levensfilosofie: dat vreugde, wanneer je haar met aandacht benadert, nauwelijks of geen rechtvaardiging nodig heeft.”
“Ik ben dit land minder gaan zien als een droom en meer als een oefening in levenskunst. De zachtheid van de dag, het vasthouden aan de pauze, de manier waarop een gesprek langer kan duren dan de maaltijd… Het vormt allemaal een stille leerschool in de kunst van het leven.”
“Buongiorno bevat hetzelfde optimisme dat mij hier in de eerste plaats naartoe trok. Italië vraagt je niet om Italiaan te zijn. Het vraagt je alleen om aandacht te hebben. En juist daardoor begin je anders te leven.”
Ted Gushue: “Ik ben dit land minder gaan zien als een droom en meer als een discipline.”
* Sprezzatura
Wat mij betreft dekt de Italiaanse term Sprezzatura de lading, of is een aanvulling op waar Ted het over heeft. Het is een concept van imperfectie waar goed mee te leven valt. In februari 2026 schreef ik op LinkedIn deze post over dit onderwerp: “Eigenlijk is leven op z’n Italiaans Sprezzatura. Je tempo en ritme vinden en aandacht geven aan je omgeving. Probeer het en je zult merken dat aandacht wederkerig wordt.”
